28 - A ASEMBLEA NACIONAL

-Desde a toma da Bastilla -contaba Andrea Massena-, non houbo outro poder en Francia máis recoñecido e obedecido que a Asemblea Nacional, cuxos membros xuraron non disolverse ata conseguir darlle unha Constitución ao país, unha lei fundamental que satisfaga a todos os estamentos sociais. En principio nin contaban coa nobreza e o clero, pero, logo dun mes, os altos testamentos decidiron que non lles conviña non estar presentes, así que enviáronlles os seus deputados, e formouse en París a Asemblea Nacional Constituinte.

Pero, entre tanto, o espírito revolucionario, da man do descontento popular, está adiantándose a ela, tanto nas cidades como nas vilas, en puras accións directas de derrocamento da antiga orde, queimando títulos sobre servidumes, dereitos señoriais ou de propiedade de latifundios, atacando castelos e palacios, obrigando á Asemblea, ata aos nobres, polo medo que lles causan, a lexislar de acordo co que os axitadores do pobo insurrecto demandan.

...En agosto de 1789, a Asemblea, xa non era máis a do Pobo Francés nin a do seu Estado, senón a "Asemblea da Nación".-

-O que se entende por nación?- preguntou Masetti con interese.

-Nación é unha idea de comunidade, unha comunidade que se imaxina e séntese, isto é, a dos membros dun colectivo que se senten vinculados cultural e históricamente entre si. -Respondeu Andrea.-

-A miña viliña natal é a miña nación?-

-Non. A pequena vila en que naciches non é aínda unha nación, pensa en algo máis amplo...-

-...A Emilia-Romaña, Os Estados Pontificios?-

- Máis amplo aínda, home, non sexas tan curto -insistiu Masenna.- Iso segue sendo apenas a túa rexión natal e o estadiño local que ten poder sobre tí, se vives suxeito ás leis dese territorio. Pensa máis amplo aínda, pensa en algo que che vincula comigo.-

-Italia? Os dous somos italianos, aínda que de distintos países e con distintos señores.-

-Iso é, Italia é a nosa nación histórica, ainda que non sexa un estado. Talvez algún día chegue a sélo. Os dous entendémonos en italiano florentino, que é a lingua do Dante, filla do toscano e do latín de Roma e logo da Igrexa. Tódolos italianos estamos vinculados históricamente desde que a nosa península era o país-corazón da gloriosa República Romana.

O país, digo, non os paisiños rexionais da península, sen grandeza comparábel á que alcanzou Roma, por moi ricos que fosen os seus aristócratas ou oligarcas. Unha vez que unha gran nación fragméntase, só porca miseria para os habitantes dos anaquiños, porque xurden muitos máis oligarcas e os seus gorilas a sugarlles o sangue, e máis próximos.

 Esquécetete de paisiños e dos seus señores locais. Esquéceche ata do Papa como señor temporal dunhas pequenas rexións. Os antigos señores están agora mesmo nun momento de baixa.-

-Por que o están?- Preguntou Gaspare, un pouco picado porque lle amentasen ao Papa como un simple señor temporal de pequenas rexións... aínda que fose a verdade.

-...Porque a Asemblea Francesa fixo algo que fai dez anos sería impensábel -explicou-: aboliu por lei o feudalismo, os desmos e a xustiza exercida polos señores locais, instaurando a igualdade de tódolos cidadáns ante os impostos, as penas e o acceso aos cargos públicos... -

-E que fai o Rei Luís XVI ante todos eses grandes cambios? -Preguntou Gaspare, sen atreverse a opinar sobre outras opcións políticas que as que parecían interesar ao seu patrón.

-Facer, é pouco o que pode facer. Ese pobre rei e a súa raíña austríaca foron obrigados por unha turba de mulleres furiosas, que protestaban pola escaseza do pan, a abandonar o seu paraíso celestial de Versalles e a marcharse a vivir ao palacio real de París, baixo vixilancia.-

-Por que os levaron a París?-

-Porque só nunha gran cidade como París, con moitos burgueses ricos, medio ricos e ilustrados, e unha milicia cidadá composta e armada por burgueses, podíase facer e manter en desenvolvemento unha revolución como esta, que se basea na demagoxia e en buscar e sinalar ante a plebe soliviantada presuntos culpables de tódolos males do país, a quen castigar.

A Asemblea tamén coidou de diferenciarse do réxime anterior, publicando a Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán, que establece o principio de liberdade, igualdade e fraternidade, de forma parecida a como os estableceron os colonos norteamericanos na súa Declaración de Independencia. E está claro que se pretende que estes principios sexan a base fundamental da futura Constitución.

Con todo -seguiu-, todos eses cambios e todo o medo que xeran están provocando que cada vez máis nobres saian do país, e conspiren para fomentar unha guerra civil en Francia, ou para conseguir unha intervención do Austria ou das demais monarquías estranxeiras, a fin de restaurar a vella orde, antes de que a insurrección prenda tamén nos seus países.

Así que, Masetti, segue producindo todo o que poidas, e intenta conseguir uns sabores ben parecidos aos desas mostras que che trouxen, dos licores finos que consumen os exquisitos que aínda quedan en París, que antes eran nobres e agora son revolucionarios ricos... e verás que, deica pouco, as túas botellas terán unha demanda enorme, a un prezo moito máis alto que ao que as estamos vendendo agora.-

A seguinte vez que Massena visitou a Masetti, veu nun velero desde Antibes, territorio francés próximo, ao que trasladara a súa residencia, logo do seu matrimonio cunha bela francesa.

A familia da súa noiva, a señorita Anne Marie Rosalie Lamar, unha rica herdeira, esixiulle que deixase o servizo activo no exército, se quería casarse con ela, e Massena deixouno, pero seguiu comandando a súa rede de contrabandistas, un pequeno exército de verdadeiros piratas, que introducían en Francia calquera clase de bens, procedentes de Italia, que tivesen boa demanda.

Massena contoulle como a revolución íase facendo cada vez máis pesada e esixente en París, ao fracasar todos os intentos por mellorar a economía do pobo chan. Non serviu proclamar a lei marcial para parar os tumultos, nin liberar os préstamos con usura, nin nacionalizar os bens do clero católico, nin destituír ao ministro de finanzas.

-A cousa está tan mal -dicía-, que non parece que se poida resolver isto máis que provocando unha guerra, que permita colocar a todo o mundo baixo disciplina militar, ao mesmo tempo que inténtase que o Estado se recapitalice.-

-E como están pensando en recapitalizar ao Estado? -Preguntou Masetti.

-É obvio, home, polo procedemento de toda a vida de arrebatarlles pola forza un bo botín e tributos aos estados veciños. -Respondeu Massena, como quen explica o que non necesita ser explicado.

-Tanto é así, amigo Gaspare, que eu mesmo estou estudando a posibilidade de volver facer carreira no exército, acépteo ou non o acépteo a familia da miña muller, porque, de acordo co que se está propoñendo como parte da nova Constitución, xa non será obrigado ser nobre para ir ascendendo a oficial medio ou superior... E ningún negocio dá máis diñeiro que a guerra, se un ascende a un bo posto de mando.-

-Haberá perigo, entón, dunha guerra entre a Francia e o Reino de Cerdeña, que puidese afectar a Niza?- Preocupouse Gaspare.

- A verdade é que o hai, e ademais contra o Austria... pero non debes temela. Ata nos conviría moito. Eu son o teu protector e o das nosas mercancías. E teño posto un pé nos dous lados da fronteira. Confía en min. Xúroche que che avisarei a tempo, polos meus homes, do que che conveña facer.-



CONTINÚA MAÑÁ.

27- ANDREA MASSENA

Masetti foi ver ao padre don Camilo á parroquial de Teis, comprobou que, efectivamente, parecía ser un home totalmente dedicado a converter en obras concretas de amor paternal aquilo no que cría e preguntoulle como podería el axudar á Casa dos Irmáns. O cura díxolle que podía escoller entre apadriñar a un dos nenos ou a todos, e expúxolle claramente, como faría un empresario, canto diñeiro necesitaba ao mes para manter a todos e a un. Engadiu que, o que recibise, de tódolos xeitos, iría ao orzamento xeral da casa e ao servizo de todos.

Gaspare preguntoulle se Sofía amadriñara a algún neno en concreto.

-Non. Como podería dar preferencia a un sobre o resto? Faríao Deus? Ela é a madriña de todos, igual que eu son o padriño de todos.-

-Tamén eu serei outro padriño de todos -respondeu Gaspare.- Contribuirei cada mes á manutención dun neno sen escollelo, que irá ao orzamento de todos. Cada mes que as miñas ganancias aumenten, aumentará un pouco a miña contribución, cando me vaia mal, diminuirá un pouco.-

-Paréceme moi xusto- dixo don Camilo, estreitando a súa man.- Que Deus déalle moita prosperidade, para que vostede poida compartila onde faga falta.-

Ao longo das tardes seguintes, Masetti continuou contando á familia de Sofía, sempre con ela presente, o que fora a súa saída ao mundo como comerciante, e como atopouse en Niza, na fronteira do reino de Cerdeña con Francia, a un militar que lle propuxo un estupendo negocio. Naturalmente, non podía contarlles todo, porque había partes do asunto que non eran demasiado correctas. Pero el recordábaas moi ben:

Aproveitando que Gaspare achábase inmensamente agradecido, o astuto militar, que dixo chamarse Massena, tomoulle do brazo e comezou a tratarlle coma se fosen amigos e cómplices de toda a vida.

-Masetti, podes facer unha fortuna comigo -dixo-, se concéntrasche en servirme ben e con exclusividade. Comezou unha revolución en Francia que vai contaxiar a toda Europa, porque quere acabar cos privilexios abusivos dos poderosos.-

-...Pero os reis, os nobres e o clero non van permitir que os burgueses e o pobo chao arrebátenlles o seu dominio e as súas rendas de séculos.- Argumentou Gaspare.

-Exacto, os máis reaccionarios resistiranse como gato panza arriba -respondeu Massena cun sorriso duro-. Pero somos moitos os ratos e téñennos con demasiada fame. Iso vai provocar tremendas guerras, compadre, e a xente que máis diñeiro gaña nunha guerra son os vendedores de armas e os de bebidas alcohólicas fortes. Tráeme cantas poidas canto antes, e eu págochas.-

-Podería traer así, rápido -respondeu el- un par de carros de aguardiente ben común, co diñeiro de que agora dispoño. Talvez ata tres. Pero elaborar licores de calidade, como os que acabo de entregar, require que eu me asente e póñame a iso. E demora.-

-Tráeme canto poidas conseguir canto antes. Xa. Non importa a calidade -insistiu el militar-. Se tráesme, xa veremos de fabricar licores aquí mesmo despois. Podo buscar xente que che axude. Os dous temos que aproveitar a oportunidade, Masetti. A vida é xa.-

Gaspare saíu dalí co seu carro baleiro e inmediatamente púxose a conseguir informacións sobre aquel suboficial e sobre o que de verdade estaba acontecendo na Francia.

Chegou saber que Andrea Massena fora fillo dun pequeno comerciante de viños daquela cidade, Giulio Massena, e da súa esposa Marguerite Fabré, unha francesa. O seu pai realizaba numerosas transacciones en Italia, polo que quixo preparalo, desde moi noviño, para que puidese dirixir o negocio familiar.

Con todo, o seu pai morreu de tuberculose cando el contaba só con dez anos e a súa nai volveu casarse pouco despois, encomendando os seus fillos á familia do seu esposo anterior ou, para dicir a verdade, librándose deles.

Aos trece, Andrea enrolárase como grumete na mariña mercante, e coñeceu, durante catro anos, os portos de todo o Mediterráneo e alén, chegando a facer viaxes ata á Guaiana Francesa. Algunhas malas linguas dicían en Niza que o seu capitán era tan contrabandista como pirata.

Estivo catro anos navegando, o que fíxolle todo un home antes de tempo. Logo, por consello da súa familia, alistouse en Marsella no Exército Real de Italia, unha sección do Exército do Rei de Francia, onde pasou uns catorce anos prestando servizos a un tío seu, encargado de funcións de intendencia e recrutamento, quen ensinoulle canto facía falta saber para facerse rico a costa do Estado. Os estados crecían e crecían a costa do pobo chao na época do despotismo ilustrado e, canto máis crecían, máis crecía a corrupción en todos os niveis do sistema.

Massena tiña fama de mullereiro e de usar o seu diñeiro para vivir a lume de biqueira ao día, coma se non houbese mañá. Pero, en xeral, quen o trataban, recoñecían que era un tipo con moita sorte, intelixente, valente, hábil, con carisma e bo aliado dos seus aliados.

Gaspare conseguiu introducir en Niza os tres carros de aguardente común que máis rápidamente puido conseguir e tivo a satisfacción de que Massena pagárasellos sen regatear, tal como antes, tralo recibo para Intendencia e embolsarse a súa comisión.

Logo levouno a ver un terreo nos arredores da cidade. Díxolle que pertencía a un primo seu e que, se el comprometíase, podían construír alí un almacén e unha fábrica, mentres Masetti traía outros carros de barrís ou botellas.

-Traballaremos tres calidades de tres prezos diferentes -dixo-: Calidade Tres, combustíbel e medicina para a tropa. Calidade Dous, sabor para oficiais e burgueses. Calidade Un, o mellor que saibas elaborar para quen sexa capaz de pagalo con bo gusto. Se estás de acordo, sal de novo xa, a conseguir canto poidas traer.-

-Na década seguinte -seguía contando Masseti aos Sitge- Convertime no motor produtivo daquela fábrica e doutra que lle seguiu (xa contarei onde), entanto que o meu patrocinador, Massena, arranxábase moi ben para vender a miña diversificada produción na Francia, onde todo estaba carísimo.

De cando en vez, Massena, elegante e próspero como un burgués dos ricos, presentábase na fábrica cos seus asistentes e escoltas, que el chamaba "os meus soldados". Logo de repasar todos os asuntos de produción e negocios, pasaba un tempo poñéndome ao día da evolución política que se cociñaba en París.

Eu estáballe moi agradecido porque agora, ata sobrábame diñeiro para enviar periódicamente á miña familia, e chegamos a facernos moi amigos.- 

No seu relato, Masetti reservouse de  contar a Sofía que Massena tiña tan bo humor como firme autoridade. Amaba, efectivamente, a boa vida e as mulleres lindas.

Sempre andaba acompañado dalgunha, cando se atopaba lonxe de Antibes, e máis dunha vez convidou a unha esmorga sexual aos homes que mellor servíanlle, como estímulo para que lle apreciasen e seguísenlle servindo.

-Atende, Gaspare- díxolle un día o seu patrón- Interésame que che concentres en facer producir á fábrica e non en formar unha familia. Claro que algún día coñecerás a unha muller marabillosa con quen formala...E ese día só tes que avisar, con toda confianza e con tempo, ao teu amigo Andrea, e dareille o teu posto ao mellor dos teus axudantes. E ti xa cho montarás pola túa conta noutra rexión ben afastada da miña, rógocho e recoméndocho, para que non nos fagamos a competencia. Ata podo facerche un préstamo ese día, se o necesitases.

Entre tanto, compadre, e para que che concentres en producir, as túas necesidades sexuais, con  moitísimo gusto págochas eu. Podes escoller cada semana a unha das mozas de Madame R. durante unha hora. Son limpas, son bastantes e eu xa fago un intercambio con ela, de tempo das súas mozas para os meus mellores homes, a cambio de bebidas para o seu negocio.-

Por medio dos seus contrabandistas, Massena tamén conseguía para o pracer de Masetti viños da súa terra ou das señorías próximas, tales como o Gutturnio, dos Outeiros de Piacenza, ou o Trebbiano, o Lambrusco, Barbera, Sauvignon e Sangiovese, que degustaban xuntos, con pan e queixos Grana Padano e Parmesano de Reggio, delicias que só a xente moi adiñeirada podía gozar na Provenza, moito máis caros en París, naquel momento de gran carestía.

Sen dúbida, o pobo estaba pasándoo moi mal, coa economía en caos, pero o pobo estaba afeito pasalo mal ou moi mal. Massena cría que un levantamiento curto pode ser espontáneo, pero non unha revolución. Unha revolución ten que ser orquestada por xente intelixente cun bo plan, cunha partitura.

Para Massena, o Antigo Réxime xa albergaba en si o xerme da ideoloxía e da violencia revolucionarias. As novas ideas dos materialistas ilustrados incubaron o plan, ata entre os nobres cultos ou os nobres aburguesados, nas sociedades secretas e nos clubs políticos, e influíron sobremanera en que ocorrese o que ocorreu. Pero logo, aquela semente desenvolveuse e creceu de forma exponencial, a toda velocidade, da man da carestía das masas.


CONTINÚA MAÑÁ

26- SAÍDA AO MUNDO DE MASSETI

  Gaspare despediuse, logo de obter as bendicións de toda a súa familia, e saíu a vender as súas mercancías polas vilas e cidades dos diversos ducados e repúblicas do norte de Italia, seguindo o camiñar do sol.

Cando se lle acabaron as mantelerías da súa nai, máis difíciles de vender, ía comprando aguardentes brutos nos lugares por onde pasaba e dáballes sabor cos licores concentrados do seu avó.

Cando atopaba sabrosos froitos ou herbas aromáticas, paraba un tempo onde houbese un bo mercado e seguía elaborando. Os seus licores eran moi apreciados, especialmente o de cánabo, ao que chamou "Canapa Don Sixto", pero enseguida deuse conta de que o que máis vendía era a súa simpatía e as súas historias.

Onde chegaba, Gaspare montaba o seu tenderete e atraía ao público tocando un par de minutos cancións populares coa súa ocarina. Logo, soltaba un saúdo moi cortesán, honrando ao lugar, e unha introdución aos seus produtos.

Pero non paraba aí, o discurso era seguido dun convite a unha degustación gratuita, en minúsculos vasos onde apenas servía un sorbo, e que ía lavando nun cubo de auga, para ofrecer dous sorbos ou tres máis dos seus licores ao seu coro de parroquianos, entanto que non paraba de contar chistes, chascarrillos e ata historias, cando xa conseguira un bo ambiente.

E todo o mundo apreciaba e, se tiña con que, compraba as súas botellas. Así, onde chegaba, facía rápidamente amigos devotos dos seus licores e das súas historias, nas que mesturaba os diversos dialectos itálicos e ligures que asimilaba.

Acabándose a época da vendimia, ofrecíase en cada vila para elaborar o aguardente co bagazo restante do pisado de uvas e, se contratábanlle, pasaba a noite atendendo o lume xunto ao seu can e deixando gotear o licor no gran alambique que levaba en pezas no carro, entanto ía contando ou deixándose contar historias, por cantos viñan acompañarlle durante a súa noite de traballo.

Porque todos sabían nos lugares que media noite compartida co aguardenteiro, mentres facía o seu traballo, era unha media noite moito máis interesante que pasalla durmindo.

Entre os clientes de Masetti había algúns que apreciaban as súas máis finas creacións, aquelas que convertían un aguardente nun licor exquisito, ou que producía certos cambios na consciencia de quen os tomaban. Para este tipo especial de apreciadores, Gaspare ofrecía degustacións especiais, xeralmente na tarde-noite e na residencia particular do anfitrión de todo o grupo.

Era nas especiais conversas que xurdían destas degustacións onde o nivel de información do aguardenteiro sobre o mundo ampliábase, ofrecéndolle novas perspectivas sobre múltiples temas, que antes contemplaba desde a dimensión máis común.-



En 1789 estendeuse por toda parte a noticia de que, en París, o pobo, amotinado polo exceso de impostos, a carestía, o fame e a pobreza, causados por endebedarse a coroa gala na custosa aventura de axudar, xunto con España, á independencia das colonias anglas de Norteamérica, buscando debilitar a Inglaterra, ademais de polo modo de vida suntuoso e absolutamente despilfarrador da corte e a administración.

A súa pobreza non libraba ao pobo chao de obrigacións nin lles proporcionaba a menor xustiza ou axuda social, así que, nunha explosión de rabia, os exaltados asaltaran a fortaleza da Bastilla, símbolo do poder absolutista da monarquía, mataron aos seus defensores e pasearon a cabeza do seu alcaide na punta dunha pica.



-Nese momento-seguía contando Gaspare Masetti-, eu atopábame vendendo os meus produtos en Niza, cidade condal mediterránea, veciña á fronteira con Francia, que formaba parte do Reino de Cerdeña, o cal incluía a Saboya e ao Piamonte, sendo o seu rei un aliado-satélite do emperador de Austria.

Apareceron uns uniformados e dixéronme que tiñan orde de conducirme, a min e ao meu carro de mercancías, ante o seu superior. Eu resigneime a deixarme levar, preparándome para o inevitábel suborno que, en calquera lugar onde chegaba un vendedor ambulante, tiña que pagar ás autoridades locais, ademais dos aranceis oficiais, para que lle permitisen gañarse a vida.

Con todo, non se trataba diso. O Oficial Autorizado (realmente un suboficial, máximo rango militar que se permitía aos non nobres), limitouse a verificar de cantas botellas de aguardientes e licores de diversa calidade dispoñía eu e, logo de sabelo e anotalo, o prezo mínimo en que venderíasellas todas xuntas.

Emocionado e sorprendido, eu calculei o prezo por xunto máis alto posíbel, dentro do razoábel, e deillo, tentando parecer natural. O suboficial non regateou, senón que ordenou aos seus subordinados saír do despacho e logo estendeume un recibo de compravenda ao nome da Intendencia Militar, pero non á de Cerdeña ou á do Austria, que era o esperábel, senón á da Francia:

-Aceptado. Asínasme a venda por ese prezo e dásme o vinte por cento para min, se queres que che siga comprando todas as bebidas alcohólicas de alto grao que me poidas conseguir.-

Eu nin o pensei e asinei. O suboficial, un tipo forte e ben parecido, talvez uns oito ou dez anos maior que eu, entregoume o seu diñeiro, logo de ter descontado a súa parte e embolsársela.-



CONTINÚA MAÑÁ

25 - O AVÓ SIXTO

 -Si, o meu avó foi o meu ídolo e o meu mestre- seguía contando Gaspare á familia de Sofía- Don Sixto (toda a familia tratábao de don por sabio, aínda que nin fose sequera hidalgo) sempre tiña unha historia que contar, porque pasara unha gran parte da súa mocidade percorrendo Italia toda, ata a raia francesa, e o Austria, incluidas as rexións cristiás do outro lado do Adriático, na fronteira co turco.-

Viaxaba nun carro de cabalos onde levaba calquera cousa que se puidese vender pelas vilas e viliñas, pero a súa mercancía mellor demandada eran os aguardientes e licores que el mesmo elaboraba, nos que nunca faltaba unha boa maceración de flores de cánabo.

O avó don Sixto, ao que as persoas de fóra da familia chamaban, non polo don, senón polo seu sobrenome comercial: "Boloña", era moi simpático, moi xeneroso e moi pouco convencional. Estaba xa moi vello e non viaxaba máis, pero seguía dedicándose á alquimia dos licores, axudado por un rapaz mudo, pero que parecía prestar total atención ás historias de don Sixto, quen non paraba de falar e xesticular entanto traballaba con el.

O avó dicía que un día conseguiría licores "Que desen bravura aos soldados, que aliviasen a dor dos feridos, que permitisen viaxar ao pasado e ata contemplar o ceo."

-A min encantábame xuntarme a eles -contaba Gaspare- e escoitar ao avó, mentres executaba os pequenos labores que el íame ensinando e demandando.

Despois eu repetíalle á miña nai as mesmas historias, ao meu xeito, mentres Marcilia Zucconi hilaba ou tecía, e á mamma parecían gustarlle tanto que, aos poucos, por agradala, fun aprendendo a ser tan bo narrador como o meu avó. Ao mesmo tempo abríame como un cáliz a canto don Sixto quixéseme transmitir das súas historias e da súa arte de elaboración de grappas e licores.

Aos 16 anos, eu xa estaba seguindo os pasos do vello Boloña: Conseguín dous cabalos, un bo can gardián e un carro, encheuno cos textiles da miña nai e coas mostras variadas dos aguardientes e licores de don Sixto, que eu axudara a elaborar.-

-Mellor non vaias ao sur nin ao leste -aconsellou o avó-. Nápoles xa é o pasado e o Austria é o presente do pasado. Eu iríame cara ao oeste, e coñecería a Francia, se puidese. Nos meus tempos achegueime moito, pero me tocou guerra, e non puiden entrar. Francia é un país espléndido, moitísimo para aprender: a modernidade social, a moda, o luxo, as luces, a liberdade do pensamento e a guía do futuro ao que todos chegaremos algún día, creo eu. Nunca pares de aprender e de descubrir.-

-Irei cara ao oeste, avó- dixo Gaspare-. Seguro.

-Xa non nos imos volver ver, querido, e iso é bo para ti. Non fagas como eu fixen, non voltes ao teu lugar natal, non mires atrás, crea un mundo novo para ti e vive nel. Vive no novo, vive aprendendo e creando o novo, renóvache cada novo mes, e manterasche sempre novo. Volver atrás ou crer que un xa sabe suficiente, é facerse vello para sempre.-

-Pois claro que nos voltaremos a ver... -Comezou dicir Gaspare. Pero don Sixto cortouno.

-Non, a min non me verás, eu xa vivín todo o que quixen vivir, reproducinme, fillos, netos, e estou en camiño doutra parte, ou o meu corpo gastado é quen vaise. O meu espírito quédase contigo e participará en ti das túas aventuras, querido, ti estás cheo del, e aínda o mellorarás. Oxalá atopes a unha boa compañeira e teñades un fillo no cal continúe mellorando esta construción de todo o noso linaje.

Ti serás próspero, aínda que ao principio teñas que servir a alguén con posibles que che ensine como selo. Cando sóbreche algún diñeiro, axuda aos teus pais e aos teus irmáns, tal como eles axudáronche a ti ata agora. Iso é lei de vida que os ben nados seguen. Escríbelles, cóntalles de ti, interésache por eles, mándalles amor. Pero non retornes a seguir vivindo nesta pequeñez que escolleron e que a eles lles chega.

A outra lei é non facer a outros o que non che gustaría que che fixesen. Xa a coñeces dabondo. Esas dúas son leis naturais ademais de cristiás, é dicir, que toda natureza sa e sensata recoñéceas fácilmente. E non hai máis leis importantes.

Ten ben presente que o sentido da túa vida non existe, senón que é algo que ti mesmo tes que crear, con liberdade e con boa arte, tal como créase un licor excelente, para que che de forza e prazer e ata para que de forza e pracer a todos cantos queiran bebelo ao teu redor.

Fai canto poidas para chegar aos corenta anos sendo só ti o teu propio señor en todo, o meu neto. E que a Vida bendígache. Eu non sei si Deus existe tal como contáronnolo, ninguén sabe o que é Deus, nin moito menos pódese probar se existe ou non existe, pero eu sei que A Vida existe. E tí. Todos o sabemos.

...E tamén entendemos, de forma natural, que ela apoia a aqueles dos seus fillos que se apoian, que a prolongan e mellórana. Que sempre vivas e traballes en favor da vida, e nunca en favor da morte, como chegan a facer os desgrazados máis desorientados.-



CONTINÚA MAÑÁ

24 - A TERRA DE MASETTI

-Conta para a miña familia sobre a túa terra, Gaspar. Como era a famosa cidade de Roma na que naciches?- Animoulle Telmo Sitge.

O verán en Vigo é delicioso, toda a natureza ofrece o seu aspecto máis espléndido, baixo un ceo azul e unha luz que realza cada cor como o mellor artista, e sempre hai unha lixeira brisa do océano refrescando a temperatura. Os días son larguísimos no extremo occidente, amence ás seis e non atardece ata as dez e media.  

Por iso, logo de tódolos traballos da xornada, os amigos aínda dispoñen de bastantes horas de luz natural para reunirse e sociabilizar. Gaspare atopábase sentado ante toda a familia Sitge na mesa do patio baixo un emparrado de uvas aínda verdes, na parte de atrás da casa. Ao fondo, o arrolo do mar, no aire, os piares dos paxaros, todo belo ao redor.

Sobre a longa mesa, unha ración de pulpo á galega, sazonado con aceite de oliva dourado e pimentón vermello, anacos de pan de trigo e uns vasos de excelente viño do Condado, procedente do val dun dos ríos que desembocan no extremo interior da ría.

-Lamento decepcionalos -dixo logo de degustar un sorbo-, pero non, a verdade é que non nacín en Roma nin en cidade ningunha, senón nunha viliña rural dunha provincia.-

-Unha provincia de Roma, supoño- dixo a señora Merche Sitge, pasándolle o prato de pulpo.

-Non de Roma, señora, senón dos Estados Pontificios, dos estados do Papa, que reinaba desde o seu pazo de Roma, na rexión do Lacio, máis ao sur. Eu non son romano, son emiliano-romañés, que non é o mesmo. Tal como os nativos daquí proceden dos galaicos hispanoromanos, máis outras mesturas, nós procedemos dos galos italoromanos, máis todo canto habia antes e chegou despois.

Os meus pais eran Mario e Marcilia, agricultores da Emilia-Romagna, que vostedes, os españois, poden chamar a Emilia-Romaña, e vivían nas moi fértiles e produtivas terras chás do Centro Norte de Italia, na viliña de Crevalcore, preto da cidade de Bologna, que vostedes escriben como Bolonia. Bautizáronme polo católico, como Gaspare Masetti Zucconi. Eu tiña outros seis irmáns e irmás.

O meu irmán maior encargábase dun muiño onde se facía fariña do trigo. Aquilo é unha terra verde, pero en plano e nunca tan exuberante e variada como Galicia. A miña familia recollía o abondante cánabo que crece nas marxes das ciénagas e regatos que conflúen ao río Panaro, que baixa dos Apeninos, xuntase ao Pó no bordo do Véneto e acaba desembocando no mar Adriático, un brazo do Mediterráneo que intenta penetrar ata bastante cerca do corazón de Europa, que para nós, o era o Sacro Imperio Romano-Xermánico, presidido polo Archiduque de Austria, que era o gran estado que tiñamos preto, seguido por estados moito menores, pero moi ricos, como Venecia, Módena e Toscana.

-Naciches xunto ao mar? -Preguntou un dos nenos.-

-Non, a minha viliña era interior e estaba un pouco lonxe de Rávena, a capital da Emilia-Romaña, que case se asoma ao Adríatico. Algo menos que desde Vigo á Coruña. Do outro lado do mar, estendíase ata polo Asia e as Arabias o gran imperio do Sultán de Turquía.-

-O teu país era un imperio?- Preguntou de novo o neno.

- Un imperio espiritual que intentaba influír sobre todos os países católicos do mundo, talvez, pero, como reino temporal, apenas un anano que pasaba os séculos loitando ou intrigando para non perder os seus territorios, ante os poderosos veciños.

Todo o territorio dos Estados Pontificios non chegaba a ter a extensión do dobre da de Galicia. A extensión da Emilia-Romaña, na chaira Padana, ou chaira do río Pó, era menor que a da metade de Galicia.

Cando eu nacín e crieime, os Estados Pontificios, rexidos polo Papa desde Roma, eran dirixidos por unha casta dominante de apenas un dous por cento da súa poboación, que acaparaba todos os privilexios, cargos, propiedades e rendas imaginables, desde facía mil trescentos anos: Eran a nobreza e o clero, que nin traballaban nin pagaban impostos.

O resto, nós incluídos, eramos plebe ou pecheiros, pobo chao por mellor nome, se vostedes queren. Tiñamos todas as obrigacións posibles cara ás clases dominantes e ningún dereito a decidir nada, xa fosen a inmensa maioría de campesiños pobres e ignorantes, ou unha minoría de comerciantes ou artesáns, máis ilustrados, ás veces, que os nobres, ás veces máis ricos, ás veces ata grandes propietarios, pero que continuaban sendo considerados polas castas de nobreza e clero, igual que nós, como xentiña ordinaria e inferior.

As persoas que tiñamos a desgraza de nacer na base da pirámide do feudalismo, isto é, a inmensa maioría da poboación, eramos ninguén se non serviamos con absoluta fidelidade a un señor de casta que nos protexese.

No máis alto da pirámide social, o Rei, o Emperador ou, no noso caso, o Papa, representante de Deus. E iso era o que estructuraba o Vello Réxime, en toda Europa, desde a caída do Imperio Romano. Para nós, Occidente era a mestura contrastante da férrea estructuración de Roma, a compaixón cristiá e o individualismo libérrimo dos germanos.

Os xermanos conquistaran Italia e foi outro rei xermano, o dos Francos, quen derrotou a outro grupo de bárbaros e doou ao papa os Estados Pontificios. En recompensa, o Papa coroou ao seu descendiente, Carlomagno, como o primeiro emperador do Sacro Imperio Romano-Germánico, para que lle protexese. Pero nos séculos posteriores houbo continuas loitas por aumentar o grado de poder, entre o Imperio e o Papado.

Aínda que os franceses que imperaban sobre Génova e Milán, ou a poderosa República de Venecia (ata que foi vencida), ou as señorías veciñas de Módena e Toscana, ou diversos nobres ou burgueses ricos das grandes cidades fixeron todo o posíbel, e moitas veces, por apoderarse das rendas da próspera rexión norte e oriente de Italia onde nós viviamos, o Papa (coa axuda da católica monarquía hispánica, que dominaba todo o sur da península e a illa de Sicilia, desde o final da Idade Media), lograra manter o seu mando e unha certa estabilidade sobre a zona.

...E ao mellor que podía aspirar o noso pobo chan do campo era á paz e a estabilidade que permiten o crecemento e o progreso das familias unidas que traballan duro, e rezar para que non lles reclutasen os seus fillos para as guerras ou loitas de poder, que nos resultaban alleas, non importándonos moito a que grandes señores ou clérigos ían os inevitables impostos, foros e dezmos que tiñamos que pagar, para asegurarnos un mínimo de protección.-

-Protección contra quen? -Preguntou Sofía.

-Protección contra os piratas turcos, ou contra os múltiples saqueadores externos, ou contra os propios protectores e os seus sicarios, se non se lles tiña contentos. Resignación, porque así era como funcionaba o único mundo que coñeciamos e ata imaxinabamos.

Polo menos, os protectores do noso soberano, o Papa, os españois, non intentaban arrebatarlle as súas posesións... ata Felipe II fixo a vista gorda cando a Súa Santidade, Clemente VIII, anexionou o rico Ducado de Ferrara aos bens da Igrexa en 1597. O cal foi moi ousado e arriscado pola súa parte.-

-Por que arriscado? -Preguntou o señor Jaime Sitge, o pai.

-Porque o seu antecesor no Papado, Clemente VII, intentara cambiar de protector, aliándose con Francia, e o resultado foi a derrota e prisión en 1525 do rei francés Francisco I, que perdeu Milán, e o saqueo de Roma, ao ano seguinte, polas tropas do pai de Felipe II, Carlos I de Habsburgo ou de Austria, rei de España. O Papa houbo de pagar 400.000 ducados como indemnización pola súa revolta e a cambio da súa liberdade.

Como Roma fora moi saqueada, foi na cidade de Bolonia, a nosa cidade próxima, onde o Papa, para facerse perdoar, coroou ao rei español Carlos I, quinto para os alemáns, como emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.

...Con todo, varios séculos despois, facíase evidente que o imperio universal das Españas xa non era tan forte, coa dinastía francesa dos Borbóns como señores, como o foi antes, coa dos primeiros Austrias omnipotentes. Os Borbóns, agora, subordinaban a política do Imperio Hispánico á que marcaban os seus curmáns desde París, que intentaban construír o seu propio imperio galo con máis gana que fortuna.

Durante a miña primeira mocidade sabíamos que reinaba en España Carlos III de Borbón, quen antes fora o rei de Nápoles e Sicilia, trono que cedeu ao seu terceiro fillo, Fernando I das Dúas Sicilias, para irse a Madrid, onde reformou e modernizou o país rodeado de ministros ilustrados, que o halagaban dicindo que non tiveran un rei tan eficiente desde os Reis Católicos.

En 1767, Fernando I das Dúas Sicilias casouse con María Carolina, filla da emperatriz María Teresa de Austria e irmá do Emperador José II e de María Antonieta, quen, por matrimonio, chegaría a ser a raíña de Francia, ata que a Revolución guillotinouna, despois do seu marido.

-Entón Italia non é un país unido?- Preguntou o neno.

-Non querido -dixo Gaspare.- Italia é o nome xeográfico da nosa península en forma de bota, pero non un estado, senón a base territorial de moitos estadiños, ás veces ricos, pero débiles, sempre enfrontados entre si polo poder, xamais unidos, a menos que os conquistase e unificase un imperio externo.

Así sucedera co Sur de Italia e con Sicilia, que seguía sendo un territorio moi rico, compacto e moi hispánico, unha bela desorde ordenada. Polo contrario, ao Norte dos Estados Pontificios, a península e o seu arranque baixo os Alpes estaba fragmentada en estadiños tamén moi prósperos, industriais, comerciais e aparentemente independentes. Pero que, en realidade, eran peóns e obxectos de desexo na disputa pola hexemonía dos imperios fortes, como Francia e España primeiro, e Francia e Austria despois.

A Emilia-Romaña, ao Sureste do Norte da península, a miña terra natal, era o máis norteño e exposto dos Estados Pontificios, ante as ambicións en disputa de Francia, ao Oeste, e do Austria, ao Leste. Tamén era a rexión onde as desventaxas do Antigo Réxime máis oprimían ás clases traballadoras, mayormente campesiñas, que nos enfrontabamos co fame cada vez que se daba un ano de malas colleitas.

-Está ben de historia, cóntenos agora da súa familia, Gaspar, por favor.- Dixo Sofía.- Viven os seus pais?

-Non, desgraciadamente, toda a miña familia foi asasinada fai relativamente pouco polas tropas do xeneral francés Augereau, a quen Napoleón Bonaparte ordenou conquistar a Emilia-Romaña. Por iso foi que eu marchei de Francia e estou aquí.-

Houbo un longo silencio apesadumbrado, só polos piares dos paxaros e as rompentes da praia próxima feito máis doce. Todos lle acompañaban no sentimento, sabendo que nada que puidesen dicir consolaría ao seu amigo de tan terríbel lembranza.

O señor Sitge, finalmente, encheulle o vaso con viño do Condado e levantou o seu:

-Brindo por todos eles; que estean xunto a Deus. E contentos, porque vostede atópese aquí, san, salvo, e rodeado de amigos.-

Todos brindaron, compartindo o aprecio mutuo. Logo, Masetti continuou coa súa narración:

-Eu era o fillo menor e, desde moi novo, axudei, como chico para todo, nas tarefas familiares. A miña nai facía fío no fuso coas fibras reblandecidas do cánabo e, co fío, sabas, mantelerías e vestidos.

Por ser o menor tiven que aprender a non deixarme avasallar polos mozos maiores, que querían ser os meus señores. Por sorte, eu  mamara máis agarimo da miña nai e iso deume seguridade e forza. Por ser o menor, tamén, souben, desde sempre, que o meu futuro non se atopaba alí, naquela servidume sen esperanza, senón na aventura de percorrer o mundo, tal como percorreuno o meu querido avó e mestre, don Sixto.-



CONTINÚA MAÑÁ

23 -CELEBRACIÓN

 Fondeados ante as illas, os anglos mantivéronse dúas longas semanas nelas, sen volver a provocar enfrontamentos, entanto que Buenaventura, sen querer facer caso ao tenente LLanza, lograba a fazaña de situar en Bouzas e Alcabre ata oitocentos homes e moitos canóns, a maioría procedentes dos buques corsarios, que se quedaron, fóra dos catro maiores, con apenas dous ou catro cada un, porque sabían que non eran rivais contra aquela poderosa armada. Ao mesmo tempo conseguiu que diversas columnas de reforzos próximos de militares ou de milicias foran confluíndo cara a Vigo desde o interior da provincia. O empresario, de xeito ningún quería ceder ao inimigo a súa vila e os seus bens, antes de tentar defendélos canto poidese.

Finalmente, a escuadra inimiga, que xa debera recibir ordes de Inglaterra, considerou que o seu obxectivo prioritario perdera a súa oportunidade, e todas as naves foron desaparecendo cara ao sur. Só moito máis tarde chegaron noticias de que arribaran a Xibraltar, xusto cando acababa de declararse un brote de peste naquel porto.

A partida dos ingleses xerou unha inmensa alegría en Vigo e un inconteníbel desexo de gozar da vida e do momento, porque nada dá máis felicidade ás persoas que poder facer as súas vidas en paz e sen ameazas perentorias pendurando sobre as cabezas como espadas. 

Vigo e a súa vida cotiá, tal cal era, era unha festa. Todo o mundo correu a reencontrarse, abrazarse e celebrar con todo o mundo, de mil maneiras. A boa vida española, o verán galego no que, cada día, varias vilas ou viliñas dos catro puntos cardinais celebraban baixo o ceo azul ao séu patrón o patrona, con campanadas, romería, feria, comilona colectiva, gaitas e danza.

Masetti entrou con bo pé na casa da familia da familia Sitge como amigo e camarada de Telmo, e entón decatouse de que así como o pai de Sofía evacuara coa nai e co resto dos fillos novos a Taborda, ela, xunto coas outras colaboradoras do padre don Camilo, levaran aos orfos en dous carros ata a casa campesiña dunha delas no val interior do Rosal, e tivéronos alí durante as dúas semanas de ocupación das illas Cíes pola frota estranxeira.

Agora Gaspare podía chamar cando quixese á porta dos Sitge, xa que era íntimo amigo de Florencio, e non só compartía con el, senón con todos os membros da familia e, ás veces, había momentos en que ata quedábase só con Sofía.

Foi entón que comezou a descubrila como persoa e como universo. A súa primeira atracción intensa por ela fora motivada por causas absolutamente subxetivas, estrañas á súa comprensión, ou ocultas. Todo aquilo abría paso, agora, a un coñecemento dunha nova persoa que, en canto ao campo magnético do feminino para un home novo, representaba, ante Gaspare, algo completamente diferente de canto coñecera no seu pasado.

Ela non se parecía á súa nai, nin as súas irmás, nin tiña que ver coas súas veciñas en Italia, coa xente que coñeceu nas súas andanzas comerciais polo mundo nin, desde logo, con todas as mulleres que coñeceu despois en Francia, mayormente prostitutas, aínda que algunhas fosen prostitutas cultas e finas como Brigitte.

A Sofía situábaa noutro nivel, e moi alto. Ao mesmo tempo ela era todo o firme que ten que ser unha persoa que coida dun grupo de neniños travesos, imaxinativa, cariñosa, carismática, fluente, con ideas propias, e sabendo ser determinada no cumprimento puntual do que é preciso facer, disciplinada, valente, sincera con consideración, ben organizada e brillante en canto facía. Cada día, Gaspare descubría un novo motivo de elevación para a súa admiración por aquel fermoso ser.

Como cooperou como voluntario na reinstalación dos nenos na casa parroquial de Teis, tivo despois a oportunidade de ver a Sofía acompañando aos seus pupilos durante o programa de actividades diarias deles, e pareceulle fascinante o trato dela cos pequenos. Acompañounos unha tarde enteira, participou nos seus xogos e aprendizaxes e ela pediulle contar á pequerrechada como fora a súa experiencia de defensor improvisado da vila que escollera para instalarse.

Os catorce rapaciños estaban afeitos a arremuiñarse sobre unha gran alfombra con coxíns ao redor de quen contase unha historia, que con frecuencia eran eles mesmos, e prestáronlle a maior atención.

-Cando eu tiña once ou doce anos -comezou Masetti-, vivía nun mundo de continuas aventuras creadas pola miña imaxinación, e sentíame capaz de todo e inmortal. Nas trincheiras e barreiras que construímos na praia de Alcabre retornei a vivir na maior das aventuras, que é defender a túa propia vida e a da túa xente compañeira contra un inimigo poderoso e numeroso, que pode acabar deixando o lugar como un cemiterio destruído e queimado.

Pero dentro daquela aventura intensa e novedosa na que me nomearon comandante dun dos grupos de voluntarios que estaban alí para defender a súa comunidade, había o decatarse, con total clareza, da propia debilidade, dos poucos medios, da miña falta de experiencia na guerra, da dificultade para recibir maiores axudas, do medo a fracasar, da vergonza insoportábel de ter que escapar, ou de renderse, ou de ser ferido e quedar inválido, ou de morrer.

Asombrábame de que os meus compañeiros puidesen obedecerme, a min, un estranxeiro recentemente chegado, colocado alí pola vontade dun gran empresario local. Viña por alí todos os días un tenente de granadeiros que intentaba transmitir un mínimo de organización e instrución militar aos milicianos, e daba ordes sen explicacións previas e sen a menor dúbida de que serían obedecidas inmediatamente.

Polo contrario, eu dicía calquera cousa aos meus supostos subordinados e dicíao como preguntando se estaban de acordo ou se alguén tiña unha idea mellor e, cando eu, despois, entendía o que todo o mundo quería facer, e daba a orde de facelo, todo o mundo obedecíame ata o cumprimento.

Defender unha posición contra unha escuadra poderosa armada de moitos canóns implica un gran traballo. Tivemos que cavar trincheiras profundas entre as rochas e protexelas con parapetos de innumerables sacos de area. Estabamos traballando todo o día, vixiando, coidando a hixiene para evitar enfermidades, e mantendo unha continua comunicación co resto dos grupos de defensores ou centinelas de Bouzas ou Samil. Viamos alá, na fronte, a toda hora, o mar de velas do inimigo ou as súas luces, e estudábamos calquera movemento seu. Coidabamos, de forma moi responsable, de non ser sorprendidos na noite ou ao amencer.

No medio de toda aquela actividade coordinada e atenta, enchíanse, con todo, as nosas mentes de todo tipo de pensamentos, útiles e construtivos; ou inútiles, perniciosos, destrutivos. Os máis destrutivos mostrándoche o perigoso e absurdo de estar metido naquela situación, e instándote a desertar, a abandonar a defensa e aos teus compañeiros, a saírche daquilo e fuxir cara ao interior.

Que é o máis importante que vos podo contar, rapaces? Contareivos o que me facía non fuxir, e seguir alí, ao pé dos canóns, traballando e vixiando todo o tempo, mantendo o ánimo e a coordinación axudadora e útil co resto da miña comunidade escolleita.

O que facíame seguir alí era un sentimento que os españois chaman dignidade. Cada un de vós sabe que ten un pensar e un sentir diferentes dos demais compañeiros do voso grupo, pero hai algo que todos sentimos igual: todos queremos que se respecte o que somos e, sobre todo, todos queremos ternos respecto a nós mesmos. Iso é a dignidade.

Eu podo seguir respectándome a min mesmo aínda que os meus compañeiros non me respecten, pero só o consigo se estou seguro de que comporteime con responsabilidade, seriedade e con respecto á dignidade dos demais. O que inclúe non deixalos abandonados no momento en que necesitamos permanecer unidos para opoñer maior forza a algo moi forte que nos ameaza a todos. Estades a comprender, mozos?-

Todos os nenos dixeron que si inmediatamente. Un deles, o que parecía máis pequeno, engadiu:

-Non somos irmáns, pero somos unha familia.-

Sofía, de súpeto, recolleuse sobre si mesma, inclinou a súa cabeza sobre o peito e finxiu que se queixaba:

- Aiiii...Estou soa, non teño forza nin casa, nin comida nin diñeiro, sento medo. Quen me poderá axudar?-

-A túa familia! - Gritaron os nenos, e todos correron a abrazala nunha piña alegre e apertada.-

-Que é o amor?- Preguntou ela para os catorce.

-Estimar, confiar e axudar!- Responderon eles ao unísono, pois o tiñan moi ben apreso.- Gaspare estaba conmovido. Ela chamouno cun xesto, e el uniuse á piña de abrazos, sen atreverse a tocala directamente, aínda que sabía moi ben que xa era aquela a súa familia e por que non podía abandonala.

CONTINÚA MAÑÁ